Փոխարկելի փոխառություն․ երբ փոխառությունը կարող է վերածվել ընկերության բաժնեմասի կամ բաժնետոմսերի

Մինչև փոխարկումը փոխատուն, որպես կանոն, չունի մասնակցի կամ բաժնետիրոջ քվեարկության, շահաբաժնի կամ կառավարմանը մասնակցելու իրավունքներ։ Սակայն պայմանագրով կարող են նախատեսվել տեղեկատվություն ստանալու, հաշվետվություններ պահանջելու, որոշակի գործարքների մասին նախապես տեղեկացվելու և այլ պայմանագրային իրավունքներ։

1. 01Պայմանագրի կնքում և գումարի տրամադրում․ փոխատուն ընկերության պարտատերն է, իսկ ընկերությունն ունի փոխառությունը վերադարձնելու պարտավորություն։
2. 02Փոխարկման պայմանի առաջացում․ տեղի է ունենում պայմանագրով նախատեսված իրադարձությունը, կամ փոխատուն ներկայացնում է պահանջ/դիմում։
3. 03Կորպորատիվ ձևակերպումներ․ ընկերությունը ընդունում է անհրաժեշտ որոշումները, անհրաժեշտության դեպքում փոփոխում է կանոնադրությունը և կատարում գրանցման կամ ռեեստրում գրառման գործողությունները։
4. 04Փոխարկում կամ վերադարձ․ փոխատուն ստանում է բաժնեմաս կամ բաժնետոմսեր, իսկ եթե փոխարկման պայմանները չեն առաջանում կամ գործարքը չի կատարվում, գործում են վերադարձի պայմանները։

Փոխարկելի փոխառության ամենակարևոր մասը ոչ միայն գումարի չափն է, այլ փոխարկման հստակ և ստուգելի մեխանիզմը։ Պայմանագրում անհրաժեշտ է առնվազն կարգավորել՝

• փոխառության գումարը, արժույթը, տրամադրման ձևը և հնարավոր տրանշները
• փոխառությունը տոկոսով է, թե անտոկոս, ինչպես են հաշվարկվում տոկոսները և ենթակա են արդյոք դրանք փոխարկման
• փոխարկումը կատարվում է փոխատուի պահանջով, ընկերության դիմումով, թե որոշակի իրադարձության դեպքում՝ ավտոմատ մեխանիզմով
• փոխարկման պայմանները՝ օրինակ՝ նոր ներդրման ներգրավում, որոշակի ֆինանսական ցուցանիշի հասնել կամ ժամկետի լրանալ
• փոխարկվող գումարի չափը՝ ամբողջ գումարը, դրա մասը, միայն մայր գումարը, թե նաև հաշվարկված տոկոսները
• բաժնեմասի կամ բաժնետոմսերի քանակի որոշման բանաձևը և ընկերության գնահատման հիմքը
• գնահատման առավելագույն սահմանաչափի, ֆիքսված արժեքի կամ հետագա ներդրման գնի նկատմամբ զեղչի կիրառման եղանակը
• ինչ է տեղի ունենում, եթե փոխարկման պայմանները չեն առաջանում կամ ընկերությունը չի կարողանում ժամանակին կատարել պարտավորությունները
• փոխատուն իրավունք ունի՞ ընտրելու վերադարձի և փոխարկման միջև
• ընկերության վաճառքի, վերահսկողության փոփոխության, լուծարման կամ սնանկության դեպքում կիրառվող կանոնները
• գրավի, երաշխավորության կամ այլ ապահովման միջոցների ճակատագիրը փոխարկման ժամանակ
• մասնակիցների կամ բաժնետերերի անհրաժեշտ որոշումները, կանոնադրության փոփոխության և պետական գրանցման կամ ռեեստրում գրառման ընթացակարգը։

Եթե փոխառությունը նախատեսվում է անտոկոս, դա պետք է ուղղակիորեն ամրագրվի պայմանագրում։ Քաղաքացիական օրենսգրքի ընդհանուր կանոնով փոխատուն իրավունք ունի ստանալու տոկոսներ, եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ, իսկ տոկոսների չափը և հաշվարկման կարգը պետք է հստակ սահմանվեն։

Փոխառության պայմանագիրը պետք է կնքվի գրավոր։ Պայմանագրի կնքման պահին տոկոսների չափը չի կարող գերազանցել Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը, եթե հատուկ կարգավորումով այլ բան նախատեսված չէ։ Գրավոր ձևը չպահպանելը կարող է հանգեցնել պայմանագրի անվավերության։

Կարևոր է պահպանել նաև գումարի փոխանցումը հաստատող բանկային կամ այլ փաստաթղթերը, քանի որ փոխառության պայմանագիրը համարվում է կնքված դրամական միջոցների կամ այլ գույքի փոխանցման պահից։

ՍՊԸ-ի համար փոխարկելի փոխառության պայմանագրի կնքման մասին որոշումը պետք է ընդունվի մասնակիցների ընդհանուր ժողովի կողմից՝ բոլոր մասնակիցների միաձայնությամբ։ Նույն կարգով է որոշվում նաև այդպիսի պայմանագրում փոփոխություններ կատարելու հարցը։

Փոխարկման փուլում փոխատուն ընկերության գործադիր մարմին է ներկայացնում դիմում։ Եթե փոխատուն արդեն ընկերության մասնակից է, փոխարկումը կարող է իրականացվել նրա բաժնեմասի անվանական արժեքը մեծացնելու միջոցով։ Եթե փոխատուն դեռ մասնակից չէ, պետք է որոշում ընդունվի նրան ընկերություն ընդունելու, կանոնադրական կապիտալը ավելացնելու և նրան համապատասխան բաժնեմաս տրամադրելու մասին։

Օրենքով նախատեսված պայմանների և դիմումի առկայության դեպքում ընկերությունը պարտավոր է անհրաժեշտ որոշումները կայացնել 60-օրյա ժամկետում։ Պետք է նաև փոփոխվեն ընկերության կանոնադրությունը և պետական գրանցամատյանի տվյալները։

Եթե փոխատուն ընկերության մասնակից չէ, անհրաժեշտ է նախապես ստուգել ընկերության կանոնադրությունը․ երրորդ անձանց ավանդների հաշվին կանոնադրական կապիտալի ավելացումը կարող է կանոնադրությամբ արգելված լինել։

Բաժնետիրական ընկերության դեպքում փոխարկման արդյունքում ընկերությունը պետք է թողարկի և փոխատուի օգտին տեղաբաշխի պայմանագրով նախատեսված տեսակի, դասի և քանակի բաժնետոմսերը։ Սովորաբար անհրաժեշտ է, որ այդ բաժնետոմսերը տեղավորվեն ընկերության կանոնադրությամբ նախատեսված հայտարարված բաժնետոմսերի քանակի և անվանական արժեքի սահմաններում։

Փոխարկելի փոխառության պայմանագրի կնքման մասին որոշումն ընդունվում է քվեարկող բաժնետոմսերի բոլոր սեփականատերերի միաձայնությամբ, եթե ընկերության կանոնադրությամբ նախատեսված չէ առնվազն երեք քառորդ ձայների շեմ։ Եթե կիրառվում է երեք քառորդի շեմը, որոշմանը դեմ քվեարկած բաժնետերն ունի օրենքով նախատեսված նախապատվության իրավունք։

Փոխատուի փոխարկման գրավոր պահանջը ստանալուց, իսկ պայմանագրով նախատեսված դեպքերում՝ այն ստացված համարվելուց հետո, ընկերությունը պետք է բաժնետոմսերը թողարկի և տեղաբաշխի 60-օրյա ժամկետում՝ հաշվի առնելով պայմանագրով սահմանված պայմանների տեղի ունենալը։

Փոխարկելի փոխառությունը շահավետ է այն դեպքում, երբ դրա պայմանները հավասարակշռված և հստակ են։ Միևնույն ժամանակ, այն կարող է առաջացնել հետևյալ ռիսկերը՝

• ընկերության մասնակիցների կամ բաժնետերերի մասնակցության նոսրացում և կառավարման վրա ազդեցության փոփոխություն
• ընկերության համար ապագա պարտավորություն՝ վերադարձնելու գումարը, եթե փոխարկումը չի իրականացվում
• ներդրողի համար բաժնեմաս կամ բաժնետոմս ստանալու ոչ իրացվելի և ռիսկային ակտիվ, որի արժեքը երաշխավորված չէ
• ավտոմատ փոխարկման դեպքում մասնակցության ստացում այնպիսի պահին, երբ ընկերության արժեքը կամ ֆինանսական վիճակը ներդրողի համար այլևս բարենպաստ չէ
• անորոշ կամ սխալ ձևակերպված բանաձևի պատճառով վեճ՝ փոխարկվող գումարի, բաժնեմասի տոկոսի կամ բաժնետոմսերի քանակի շուրջ
• կորպորատիվ որոշումների, կանոնադրության և պետական գրանցման գործընթացների խախտման հետևանքով փոխարկման ձգձգում կամ իրավական խնդիրներ
• արտարժույթի փոխարժեքի փոփոխության ազդեցություն փոխարկվող գումարի և մասնակցության չափի վրա
• հարկային և հաշվապահական լրացուցիչ հետևանքներ, որոնք կախված են կողմերի կարգավիճակից, գործարքի կառուցվածքից, տոկոսների առկայությունից, ռեզիդենտությունից և այլ հանգամանքներից։

Փոխարկելի փոխառությունը կարող է արդյունավետ լուծում լինել հատկապես նորաստեղծ, արագ աճող կամ ներդրում ներգրավող ընկերությունների համար, երբ անհրաժեշտ է ստանալ ֆինանսավորում՝ առանց անմիջապես որոշելու ընկերության գնահատումն ու ներդրողի մասնակցության չափը։ Այն միավորում է փոխառության ճկունությունը և ապագայում ընկերության կապիտալում մասնակցություն ստանալու հնարավորությունը։

Միևնույն ժամանակ, այս գործիքի հաջողությունը կախված է ոչ թե միայն դրա անվանումից, այլ պայմանագրի որակից։ Փոխարկման պահը, պայմանները, հաշվարկման բանաձևը, արտարժույթի կարգավորումը, կողմերի իրավունքները, կորպորատիվ որոշումները և չկատարման հետևանքները պետք է նախապես և միանշանակ ձևակերպվեն։