ՏՏ ընկերությունները Հայաստանում․ գրանցում և հարկային պարտավորություններ

Եթե նախատեսում եք թիմ հավաքել, մի քանի հիմնադրով աշխատել կամ ներդրող ներգրավել, արժե նախ դիտարկել սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության՝ ՍՊԸ-ի տարբերակը։ Անհատական աշխատանքը կարելի է կազմակերպել նաև որպես ԱՁ։ Ընտրելիս հաշվի առեք պատասխանատվությունը, բիզնեսի կառավարման ձևը և յուրաքանչյուր տարբերակի հարկային վճարումները։

Օտարերկրյա քաղաքացին կամ ընկերությունը կարող է հայկական ՍՊԸ-ի հիմնադիր լինել։ Ընդհանուր կանոնով թույլատրվում է նաև ամբողջությամբ օտարերկրյա մասնակցություն։ Պետք է որոշել ընկերության անվանումն ու հասցեն, մասնակիցների բաժնեմասերը, նշանակել տնօրեն և պատրաստել հիմնադրման փաստաթղթերը։

Օտարերկրյա փաստաթղթերը սովորաբար պետք է թարգմանել հայերեն և պատշաճ վավերացնել։ Ապոստիլի կամ հյուպատոսական օրինականացման անհրաժեշտությունը կախված է փաստաթղթից և այն տրամադրած երկրից։ Գրանցումը հնարավոր է կազմակերպել նաև լիազորված ներկայացուցչի միջոցով։

Երբ փաստաթղթերը պատրաստ են, սովորական առևտրային ՍՊԸ-ի գրանցումը, ըստ ընտրված ընթացակարգի, կատարվում է անմիջապես կամ մեկից երկու աշխատանքային օրում։ Բանկային հաշվի բացման համար առանձին ժամանակ նախատեսեք․ բանկը ստուգում է հիմնադիրների տվյալները, գործունեությունն ու նախատեսվող գործարքները։

Արտասահմանյան ընկերության մասնաճյուղ հիմնելու դեպքում հարկային հաշվարկը պետք է կատարել այդ ձևի համար։ Հայկական ՍՊԸ-ին հասանելի հարկման պայմանները մասնաճյուղի վրա ինքնաբերաբար չեն տարածվում։

Ենթադրենք՝ ընկերության՝ 1%-ով հարկվող ծրագրային մշակման ծառայությունների իրացման շրջանառությունը եռամսյակում կազմել է 12 միլիոն դրամ։ Այդ եկամտի շրջանառության հարկը կլինի 120 000 դրամ։ Աշխատավարձի, գրասենյակի վարձակալության կամ ծրագրային գործիքների ծախսերը այս հաշվարկից չեն հանվում։

Հաշվարկը պետք է կատարել տվյալ ժամանակաշրջանում ճանաչվող եկամտից։ Բանկային հաշվին ստացված գումարը միշտ չէ, որ նույն ժամանակաշրջանի իրացման շրջանառությունն է․ օրինակ՝ այն կարող է կանխավճար լինել։ Որոշ այլ գործունեությունների համար գործող ծախսային նվազեցումները բարձր տեխնոլոգիական եկամտի 1% հարկի նկատմամբ չեն կիրառվում։

ՍՊԸ-ի համար շրջանառության հարկն այս համակարգի շրջանակներում փոխարինում է ԱԱՀ-ին և շահութահարկին։ Մյուս հարկերն ու վճարները պահպանվում են, եթե դրանց հաշվարկման հիմք կա։ ԱՁ-ի դեպքում շրջանառության հարկի հետ վճարվում է նաև ամսական 5 000 դրամ շահութահարկ՝ հաշվի առնելով գործունեության դադարեցման համար սահմանված բացառությունները։

Եթե ծրագրային մշակման ծառայության պատվիրատուն արտերկրում է, համապատասխան եկամուտը շրջանառության հարկի համակարգում կարող է հարկվել 1%-ով։ Այն ներառվում է նաև 115 միլիոն դրամի շեմի հաշվարկում։ Արտասահմանից վճարում ստանալը եկամուտը հարկերից ազատելու հիմք չէ։

ԱԱՀ-ի հարցը լուծվում է ծառայության մատուցման վայրով։ Ծրագրի մշակման ծառայությունների դեպքում կարևոր է՝ որտեղ է գտնվում պատվիրատուն և որ երկրում գործող ստորաբաժանման համար է նա ստանում ծառայությունը։ Եթե կիրառելի պայմաններով մատուցման վայրը Հայաստանից դուրս է, գործարքը ՀՀ ԱԱՀ-ով հարկման օբյեկտ չի առաջացնում։ Սա ԱԱՀ-ի զրոյական դրույքաչափով հարկումից տարբերվող իրավիճակ է։ Էլեկտրոնային ծառայությունների համար գործում են նաև հատուկ կանոններ։

Պայմանագրից պետք է հասկանալի լինի՝ ինչ եք հանձնում պատվիրատուին և ինչ իրավունքներով։ Ծրագիր մշակելու, արդեն պատրաստ ծրագրից օգտվելու իրավունք տալու և մասնագետներ տրամադրելու վճարումները կարող են տարբեր կերպ հարկվել։ Եթե ընկերությունն ինքն է գումար փոխանցում օտարերկրյա մատակարարին, պետք է ստուգել նաև աղբյուրի մոտ հարկ պահելու պարտավորությունն ու կիրառելի միջազգային պայմանագիրը։

Ընթացիկ տարվա իրացման շրջանառությունը 115 միլիոն դրամը գերազանցելու պահից ընկերությունը դադարում է շրջանառության հարկ վճարող համարվել։ Դրանից հետո պետք է սահմանված 20-օրյա ժամկետում ներկայացնել համապատասխան հայտարարությունը և անցնել ընդհանուր համակարգի հաշվառմանը։ ԱԱՀ-ի շեմը գերազանցելու հիմքով անցման դեպքում ԱԱՀ-ն հաշվարկվում է շեմը գերազանցող մասից՝ հաշվի առնելով գործարքների հարկման առանձնահատկությունները։

Ընդհանուր համակարգում ՍՊԸ-ի շահութահարկի հիմնական դրույքաչափը 18% է՝ հարկվող շահույթից, իսկ ԱԱՀ-ինը՝ 20%։ Այս երկու տոկոսները չի կարելի պարզապես գումարել և ստացված թիվը կիրառել շրջանառության նկատմամբ։ Դրանց հաշվարկման հիմքերը տարբեր են, իսկ արտասահմանյան ծառայությունների դեպքում պետք է շարունակել ստուգել նաև ԱԱՀ-ի կիրառելիությունը։

Եթե արդեն կնքվող պայմանագրերից երևում է, որ տարվա ընթացքում անցնելու եք շեմը, հաշվարկը կատարեք նախապես։ Այդպես պարզ կլինի՝ ինչ հարկային ծախսեր են առաջանալու և ընդհանուր համակարգում որ արտոնություններից կարող եք օգտվել։

Աշխատավարձի եկամտային հարկի ընդհանուր դրույքաչափը 20% է։ Գիտական հետազոտությունների և փորձարարական մշակումների՝ R&D աշխատանքներում ներգրավված որոշ մասնագետների համար կարող է կիրառվել 10%։ Դրա համար անհրաժեշտ են աշխատանքի համապատասխան որակումը, մասնագիտական հանձնաժողովի դրական եզրակացությունը և մյուս պայմանների պահպանումը։ Ստուգվում են նաև մասնագետի զբաղմունքը և, օտարերկրացու դեպքում, ՀՀ-ում բնակության իրավունքը։ Սովորական ծրագրավորման աշխատանքը չի կարելի ինքնաբերաբար համարել այդ արտոնությունից օգտվող R&D գործունեություն։

Մաքուր աշխատավարձի շուրջ պայմանավորվելիս հաշվարկեք նաև սոցիալական վճարը, դրոշմանիշային վճարը և առողջության համընդհանուր ապահովագրության ապահովագրավճարը՝ ըստ աշխատողի կարգավիճակի ու տվյալ վճարի կիրառման պայմանների։ Հակառակ դեպքում աշխատողի հետ համաձայնեցված գումարն ու ընկերության հաշվարկած գումարը կարող են չհամընկնել։

Ֆիզիկական անձ հիմնադրին շահաբաժին վճարելիս եկամտային հարկի ընդհանուր դրույքաչափը 5% է։ Եթե հիմնադիրն օտարերկրացի է, պետք է ստուգել նաև համապատասխան միջազգային պայմանագիրը։ Ընկերության վճարած 1% շրջանառության հարկը չի փոխարինում շահաբաժնի հարկին։

Ընդհանուր համակարգում աշխատող ՏՏ ընկերությունն էլ կարող է արտոնություններ ունենալ։ Պայմաններին համապատասխանող ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողի համար նախատեսված է մասնագիտական անձնակազմի աշխատավարձի և դրան հավասարեցված վճարումների 200%-ի չափով լրացուցիչ նվազեցում։ Այն հաշվարկվում է աշխատավարձի սովորական ծախսային նվազեցումից անկախ։

Այստեղ կարևոր են ընկերության գործունեությունը, եկամուտների կազմը, աշխատողի կատարած մասնագիտական աշխատանքն ու կարգավիճակը։ Ընդհանուր կանոնով լրացուցիչ նվազեցումը չի կարող գերազանցել առանց այդ արտոնության հաշվարկված հարկման բազայի 50%-ը։ Որակավորված R&D գործունեության համար այս սահմանափակումից բացառություն կա՝ եկամուտների կազմի հատուկ պայմաններով։

Հետևաբար հարկային խնայողությունը պետք է հաշվել կոնկրետ ընկերության տվյալներով։ 200% նվազեցման մասին դրույթը դեռ չի նշանակում, որ ցանկացած ՏՏ ընկերություն կարող է այդ չափով պակասեցնել իր հարկման բազան։ Որակավորված R&D աշխատանքների համար առանձին պայմաններով գործում են նաև հիմնական միջոցների ամորտիզացիայի և ԱԱՀ-ից ազատման հնարավորություններ։

Հարկային արտոնություններից բացի՝ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում կան պետական աջակցության ծրագրեր։ Նոր մասնագիտական աշխատող ներգրավելու դեպքում գործատուն կարող է ստանալ համապատասխան եկամտային հարկի 60%-ի, իսկ մասնագետի վերապատրաստման դեպքում՝ 50%-ի չափով աջակցություն։

«Նոր աշխատող» ասելով այստեղ չի հասկացվում պարզապես ձեր ընկերություն նոր ընդունված մարդը։ Նա աշխատանքի ընդունման տարվան նախորդող չորս տարիներին չպետք է բարձր տեխնոլոգիական գործատուի մոտ վարձու աշխատող եղած լինի։ Այդպիսի գործատուի մոտ աշխատանքի ընդունվելը պետք է տեղի ունեցած լինի 2024 թվականի դեկտեմբերի 31-ից հետո։ Այս կարգավիճակը պահպանվում է սահմանված եռամյա ժամանակահատվածում։

Աշխատանքային միգրանտի համար նախատեսված 60% աջակցությունը ստանալու իրավունք ունի աշխատողը։ Գործատուն ներկայացնում է դիմումը, ստանում գումարը որպես միջնորդ և հինգ աշխատանքային օրվա ընթացքում փոխանցում աշխատողին։ Եթե մասնագետն օգտվում է R&D-ի 10% եկամտային հարկից, աջակցության հաշվարկի համար կիրառվում է աշխատավարձի 20%-ին համարժեք հատուկ հաշվարկային հիմք։

Այս ծրագրերը հասանելի են ինչպես շրջանառության հարկի, այնպես էլ ընդհանուր համակարգում գործող համապատասխան սուբյեկտներին։ Այստեղ արդեն գործում է 90% պահանջը․ հաշվետու ժամանակաշրջանի իրացման շրջանառության առնվազն այդ մասը պետք է ձևավորվի ցանկում ներառված բարձր տեխնոլոգիական գործունեություններից։ Պետք է պահպանվեն նաև մասնագիտական աշխատանքի և աշխատանքային հարաբերության պայմանները։ Քաղաքացիաիրավական ծառայությունների պայմանագրով կատարողը ծրագրի իմաստով վարձու աշխատող չէ։

Աջակցության համար դիմում են հարթակով՝ եռամսյակային ժամկետներում։ Բաց թողած ժամկետից հետո նախորդ եռամսյակի դիմումը չի ընդունվում։ Դիմելու նախորդ օրվա դրությամբ հարկային մարմնի կողմից վերահսկվող՝ 100 000 դրամը գերազանցող պարտավորությունները նույնպես մերժման հիմք են։

Շրջանառության հարկի համակարգում աջակցությունից օգտվելու տևողությունն էլ սահմանափակված է։ Օգտվելն սկսելու տարվան հաջորդող երրորդ օրացուցային տարին ավարտվելուց հետո աջակցությունը կարող է շարունակվել, եթե տնտեսավարողն անցել է ընդհանուր համակարգ։ Օրինակ՝ 2026 թվականին առաջին անգամ օգտվելու դեպքում այդ պայմանը կարևոր է 2030 թվականից աջակցությունը շարունակելու համար։

Շրջանառության հարկի հաշվարկը ներկայացվում, իսկ հարկը վճարվում է եռամսյակին հաջորդող ամսվա 20-ը ներառյալ։ Աշխատավարձերի եկամտային հարկի հաշվարկի ու վճարման ընդհանուր ժամկետը հաջորդ ամսվա 20-ն է ներառյալ։ Ընդհանուր համակարգում ԱԱՀ-ի հաշվարկն ու վճարումն ամսական են՝ հաջորդ ամսվա 20-ը ներառյալ։ Տարեկան շահութահարկի հաշվարկի ու վճարման վերջնաժամկետը հաջորդ տարվա ապրիլի 20-ն է։ Շահութահարկի կանխավճարների անհրաժեշտությունը ստուգվում է առանձին։

Ընկերության գրանցումից հետո 40 օրվա ընթացքում պետք է ներկայացնել իրական շահառուների հայտարարագիրը։ Հետագա փոփոխություններն էլ պետք է հայտարարագրել, իսկ ամեն տարի մինչև փետրվարի 20-ը՝ հաստատել տվյալների արդիականությունը կամ ներկայացնել թարմացված տեղեկությունները։

Հաշվապահությունը, հաշվետվություններ ներկայացնելու հասանելիությունը և աշխատողների փաստաթղթերը պատրաստեք աշխատանքի մեկնարկին։ Ծրագրային ապահովման մշակման համար միկրոձեռնարկատիրության համակարգը կիրառելի չէ, նույնիսկ եթե շրջանառությունը փոքր է։ Աշխատակիցների ու կատարողների պայմանագրերում հստակեցրեք նաև ստեղծված ծրագրի և այլ արդյունքների նկատմամբ իրավունքները։

Տես նաև՝ ՀՀ-ում կացության կարգավիճակ ստանալու գործնական ուղեցույց։